Η νήσος Λήμνος
Αρχικός σκοπός τού παρόντος ήτο ή εις τό πρώτον μέρος προβολή τής Γραμματικής τής Λημνιακής Διαλέκτου, εις το δεύτερον τού Πεζού αυτής Λόγου και εις τό τρίτον του έλευθέρου Λημνιακοϋ Στίχου, ήτοι ή Κληροδοτηθείσα Λημνιακή Διάλεκτος εις τούς άπελευθερωθέντας Λημνίους τήν 8ην Όκτωβρίου 1912 εις όλας τάς έαυτής έκφάνσεις.
Πρός τούτο έπιμόχθως ειργάσθημεν επί έννεαετΙαν τό πρώτον και τριετίαν το δεύτερον, ότε ένθουσιωδώς διά δημοσιεύσεώς του εις τά «Λεσβιακά Χρονικά» τής Μυτιλήνης έξεδηλώθη έν άγνοία μας ο καθηγητής, συγγραφεύς και Γυμνασιάρχης Λήμνου κ. Δημήτριος Μαντζουράνης ούτω :
ΤΟ ΛΗΜΝΙΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ
– Ο Κωνσταντής το πρώτο παλληκάρι
O κ. Λεωνίδας Γεροντούδης έχει έτοιμο ένα βιβλίο μέ λαογραφικά και ιστορικά θέματα γραμμένα σέ στίχους στή Λημνιακή Διάλεκτο. Στό βιβλίο του προτάσσει τή γραμματική τής γλώσσης πού χρησιμοποιεί.
Η έκδοσις τού βιβλίου αυτού άξίζει γιά τή Λήμνο και γενικώτερα γιά την Ελλάδα.
Το κομμάτι πού δημοσιεύεται είναι αποσπάσματα δημοτικού τραγουδιού πού περιέσωσε συγγραφεύς παλιό Λημνιό χωρικό και πού δυστυχώς, λόγω έλλείψεως χώρου, δεν μπορούμε νά δημοσιεύσωμε ολόκληρο.
ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Π. ΜΑΝΤΖΟΥΡΑΝΗΣ
Φιλοτιμηθέντες και ένθαρρυνθέντες όθεν, ένετείναμεν έτι μάλλον τας προς έμπλουτισμόν του παρόντος προσπα0είας μας και έπεδόθημεν εις τήν συγγραφήν τού τετάρτου βιβλίου, πεποιθότες ότι διά τής προσθήκης τού ιστορικού μέρους, άποτίομεν πληρέστερον τον εκ μέρους ήμών όφειλόμενον φόρον ύπερτάτης τιμής και ευγνωμοσύνης πρός τούς άρχαιοτάτους κατοίκους τής Λήμνου και τούς ύποδούλους τών Τούρκων προπάτοράς μας.
Oί Λήμνιοι καυχώμενοι ότι εις τάς φλέβας των έρρεεν αίμα Ελληνικόν και δή τών Άργοναυτών και ακραδάντως πιστεύοντες εις τήν άνάκτησιν τής άπωλεσθείσης έλευθερίας, δέν ήνέχθησαν μοιρολατρικώς τό έπαυχένιον τής τουρκικής βαρβαρότητος. Έξηκολούθησαν μετά πάθους διδασκόμενοι εν υπαίθρω ή εις τάς μάνδρας τών άγροκτημάτων τών Τούρκων, τά όποία έκαλλιεργούντο υπό Λημνίων γεωργών, ή έν υπογείοις υπό τό άσθενές φώς του λιχνιδίου, τήν έλληνικήν γραφήν και την μητρικήν αυτών γλώσσαν, εις έν αποβλέποντες και έν επιποθούντες νά παραμείνωσιν ‘Ελληνες.
Τούτο έπιθυμούντες νά διατρανώσωμεν ήλθομεν εις άμεσον έπαφήν μετά τών κατοίκων τής Νήσου και συναποκομίσαντες πλουσίαν συλλογήν λαογραφικού ύλικού, έπεδόθημεν εις τήν σύνθεσιν τής ένιαίας Λημνιακής Διαλέκτου, τής καταληπτής και όμιλουμένης υπό πάντων Τών Λημνίων.
‘Ίνα δε άποδώσωμεν έναργέστερον τάς ποικίλας αυτής έκδηλώσεις και ίνα τό όλον έργον μας ευχερέστερον κατανοήται και χρήσιμον άποβαίνη τοις λογίοις, ών την συγγνώμην και έπιείκειαν έπικαλούμεθα, έχωρίσαμεν τούτο εις τέσσαρα μέρη: a) τήν Ίστορίαν τής Λήμνου από τών άρχαιοτάτων χρόνων μέχρι σήμερον. β) τον Πεζόν Λόγον διά διαλόγων, τινάς τών όποίων έδημοσιεύσαμεν εις τήν έφημερίδα ήμών «Φωνή τής Λήμνου» (έν έτεσι 1946-1947-1948-1949-1950). γ) Τόν Έλεύθερον Λημνιακόν Στίχον, Μύθους, ΄Ασματα και όλους τούς χορούς μελοποιηθέντας τή φροντίδι μας και δ) Τήν Γραμματικήν Τής Λημνιακής Διαλέκτου, ύφ’ ήμών το πρώτον έκπονηθείσαν άνευ τινός βοηθήματος, εις ήν συμπεριλάβαμεν τά Ύποκοριστικά, τά Γνωμικά, τάς Παροιμίας, τας ύβρεις, τας αράς, τούς όρκους, τας ευχάς και τήν προφοράν αριθμήσεως.
Σκόπιμον έτι έθεωρήσαμεν νά συμπεριλάβωμεν εις τό παρόν και δύο ένδιαφέροντα έγγραφα. Βεβαίωσιν του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Λήμνου Νεκταρίου του 1833 και Δήλωσιν τού Κωνσταντή Ντενερίκού τού 1838, ώς άναγόμενα εις τήν έποχήν τής ανακηρύξεως τής Ελλάδος εις έλεύθερον κράτος, καθ’ ήν, ώς παρατηρεί ό έμβριθής άναγνώστης, οί έγγράμματοι ύπόδουλοι Λήμνιοι, μή δυνάμενοι νά άποδώσωσι πλήρως εις τήν Έλληνικήν γλώσσαν, μετεχειρίζοντο έν ήμιεπισήμοις έγγράφοις λέξεις καί φράσεις εις τήν τουρκικήν και ώς άναγόμενα εις κτηματικάς διαφοράς μεταξύ τών έκ μητρός προγόνων μας καί δή τού πλοιάρχου Κωνσταντίνου Μάκρα, πρώτου εκ τών Λημνίων θαλασσοπόρων, πλεύσαντος εις Αυστραλίαν επί ιδιοκτήτου Ιστιοφόρου, έν έτει 1867.
Έπειδή εκ τού κειμένου τών α), β), καί γ) μερών τού βιβλίου άριδήλως άποδεικνύεται ότι οί Λήμνιοι έπί 443 έτη δουλείας, τό τε θέμα τών λέξεων έν πολλοίς διεφύλαξαν και μίαν των καθαρωτέρων Έλληνικών διαλέκτων νά κληροδοτήσωσιν εΙς ήμάς κατώρθωσαν,
προσφέρομεν τό παρόν ύπερηφάνως εις πάντα καλόν Λήμνιον, τιμώντα
τήν μνήμην τών προπατόρων του, ώς μίαν σελίδα τής ίστορίας τής μικράς
πατρίδος του και ως έγχειρίδιον τής όμιλουμένης Λημνιακής διαλέκτου,
εις ήν ό χρόνος ήμέρα τή ήμέρα έπιφέρει τής έξελίξεως την φθοράν και
άλλοίωσιν.
Εν Κοντιά τής νήσου Λήμνου, 17 Αύγούστου 1943
ΛΕΩΝΙΔΑΣ Ν. ΓΕΡΟΝΤΟΥΔΗΣ